كلیدواژگان این مطلب : زنجیره تامین ، مدیریت زنجیره تامین ،  

زنجیره تامین، شامل تمامی بخش‌های درگیر (مستقیم یا غیرمستقیم) در براورده‌سازی درخواست مشتری می‌شود. این زنجیره شبكه ای است شامل فروشندگان مواد اولیه، كارخانه‌هایی كه مواد اولیه را به محصولات مفید تبدیل كرده و مراكز توزیعی كه محصولات را به مشتریان عرضه می‌كنند. در واقع زنجیره تامین نه تنها شامل تولید كننده و توزیع كننده می‌شود بلكه حمل كننده، انبارها، فروشندگان جزء و حتی خود مشتریان نیز می‌شود.

بدون انجام هرگونه تلاشی برای هماهنگ‌سازی كل سیستم زنجیره تامین، هر سازمانی در این شبكه ماموریت مربوط به خود را دارد و به‌طور مستقل از بقیه كار می‌كند. یك شبكه مدیریت نشده با این مشخصات، ناكارامد خواهدبود. مثلا یك كارخانه، تولید هرچه بیشتر محصول را با هدف دستیابی به حداقل هزینه تولید هر واحد محصول، مد نظر قرار می‌دهد، در حالی‌كه این سیاست، منجر به انباشت موجودی و افزایش هزینه‌های مرتبط خواهد شد. بدیهی است كه با مدیریت زنجیره تامین به منظور بهبود عملكرد و كارایی زنجیره، می‌توان سود بیشتری به‌دست آورد.

متغیرهای تصمیم در مدیریت زنجیره تامین

در مدیریت زنجیره تامین، متغیرهای تصمیم عبارتند از:

- وضعیت مكانی: مكان تسهیلات و نقاط تامین

- تولید: چه محصولی با كدام تسهیلات تولید شود

- موجودی: چه مقدار سفارش داده شود؟ چه زمانی سفارش صادر شود ؟ و مقادیر ذخیره احتیاطی چه میزان باشد؟

- حمل و نقل: نوع حمل و نقل، اندازه محموله، زمانبندی و مسیر یابی

 

ساختار زنجیره تامین

عملكرد یك زنجیره تامین با مواردی نظیر سود، نرخ متوسط تولید، زمان پاسخگویی و بهره‌وری ظرفیت1 اندازه‌گیری می‌شود.

میزان سود در صورتی می‌تواند بهبود یابد كه سایر پارامترها كم اثر شوند (یعنی سود مه‌مترین پارامتر و مركز توجه باشد) البته نباید اثر دیگر پارامترها بر سود را نادیده گرفت. مثلا در حالتی‌كه به دلیل زمان طولانی پاسخ‌دهی، با وصعیت سود از دست رفته (مشتری از دست رفته) مواجه باشیم، میزان سود ممكن است به طور مصنوعی بالا باشد (چون در این مورد، سود از دست رفته را كم اثر تصور كرده‌ایم). نرخ متوسط تولید می‌تواند با انتقال مقدار بیشتری از موجودی به موجودی انبار به منظور كاهش میزان برخورد با وضعیت فقدان موجودی، بهبود یابد.در واقع باید توازنی بهینه بین هزینه درگیر در موجودی و سود از دست رفته به علت عدم وجود موجودی، به‌دست‌آید.

زمان پاسخگویی، اغلب می‌تواند با مقداری افزایش در كل هزینه، بهبود یابد و همانند نرخ تولید، نرخ تبادل2 بهینه در این مورد نیز باید پیدا شود. اگر زمان پاسخگویی به منظور دستیابی به سود بیشتر، فدا شود، پیش بینی‌های میزان فروش را باید بازنگری كرد، البته با این شرط كه حساسیت تقاضا در مقابل سطح خدمت تعریف شده، قابل توجه باشد(یعنی یك تغییر كوچك در میزان خدمت موجب ایجاد تغییر زیادی در میزان تقاضا شود).

بهره‌وری ظرفیت باید به اندازه كافی بالا باشد تا بتواند به اندازه كافی هزینه‌های سربار را كاهش دهد، اما نه آن‌قدر بالا كه نتواند نوسانات تقاضا را تحمل كند. برخی كارخانه‌ها به منظور كاهش موجودی و افزایش انعطاف، به استفاده از سیستم‌های تولیدی "تولید برای پاسخگویی به سفارش3" روی آورده‌اند. برخی شركت‌ها منافع بسیاری با استفاده از این سیستم به‌دست آورده‌اند. برای شركت‌هایی كه مشتریانشان برای دریافت محصول منتظر نمی‌مانند، استفاده از سیستم تولیدی "تولید برای انبار كردن4" بهتر است.

 

اثر شلاق چرمی5

زنجیره تامین مدیریت نشده، مطلقاً پایدار نیست. مشكلی كه به طور متعدد در زنجیره‌های تامین مدیریت نشده دیده می‌شود، اثر شلاق چرمی است. این اثر، نوسانی در زنجیره تامین ایجاد می‌كند كه عامل اصلی آن، تغییرات در میزان تقاضاست. وقتی از سطح مشتری جزء به سطح بالاتری در این زنجیره حركت می‌كنیم، دیده می‌شود كه تغییرات كوچك در سطح پایین، تغییراتی عمده‌ را در سطوح بالاتر زنجیره ایجاد می‌كند. درنهایت، شبكه می‌تواند نوسان بزرگی داشته باشد. هر سازمانی در زنجیره تامین، سعی می‌كند تا مسئله را از دیدگاه خود حل كند. این پدیده به عنوان "اثر شلاق چرمی" شناخته می‌شود كه در تمامی صنایع مورد توجه قرار می‌گیرد و اثر خود را از طریق افزایش هزینه و ضعف در سطح خدمات، نشان می‌دهد.

 

علل اثر شلاق چرمی

منابع تغییر می‌توانند تغییرات تقاضا، مشكلات كیفی و حتی اعتصابات كاركنان باشند. تغییراتی كه با تاخیرات زمانی در انتقال اطلاعات به رده‌های بالاتر زنجیره تامین و تاخیرات در تولید و حمل كالاها به رده‌های پایین‌تر در زنجیره تامین ممزوج می‌شوند، اثر شلاق چرمی را به‌وجود می‌آورند. تمامی موارد زیر می‌توانند در ایجاد و تداوم اثر شلاق چرمی مشاركت داشته باشند:

- واكنش افراطی به موجودی‌های مربوط به سفارشات6

- غفلت در سفارش‌گذاری در جهت تلاش برای كاهش موجودی

- عدم وجود ارتباط بین رده‌های پایین و بالا در زنجیره تامین

- عدم هماهنگی بین رده‌های پایین و بالا در زنجیره تامین

- تاخیرات زمانی برای جریان اطلاعات و مواد

- دسته كردن سفارشات7: سفارش‌گذاری در اندازه‌های بزرگتر، پراكندگی بیشتری ایجاد می‌كند.

سفارش‌گذاری در اندازه‌های بزرگتر، تلاشی است برای كاهش هزینه‌های سفارش‌گذاری و منتفع شدن از تخفیف‌های خرید (تشویق‌ها اغلب در قالب انجام خرید بیشتر با قیمت كمتر پدیدار می‌شود) و حمل و نقل اقتصادی محموله‌ها.

- بازی كمبود8 : مشتریان در زمان وجود مشكل در تامین، سفارش‌گذاری بزرگتری انجام می‌دهند به این امید كه دریافت قسمتی از محموله درخواستی آنها بتواند جوابگوی نیازشان باشد.
- بی دقتی در پیش بینی تقاضا: هر كسی در این زنجیره یك درصد قطعی را به تخمین تقاضا اضافه

می‌كند. بنابراین نتیجه حاصله مقدار درست تقاضای مشتری را نشان نخواهد داد.

- سیاستهای برگشت مجانی محصول

 

اقدامات متقابل برای اثر شلاق چرمی

اثر شلاق چرمی، مشكلی عمومی است و به همین دلیل، بسیاری از شركت‌های پیشرو توانسته‌اند برآن غلبه كنند. برخی راه‌حل‌های موجود در این زمینه، عبارتند از:
اقدامات متقابل برای دسته‌ای كردن سفارشات: هزینه بالای سفارش توسط تبادل اطلاعات الكترونیكی9 (EDI) و سفارش‌گذاری به كمك كامپیوتر10 (CAO) تعدیل می‌شود. برای بهره‌گیری از حمل و نقل اقتصادی كالا (ارسال محموله‌ها با كامیون‌های پر) از بخش سومی به نام لجستیك استفاده می‌شود. سفارشات تصادفی یا مرتبط به هم توسط تعیین ارسال‌های منظم تعدیل می‌شوند. تعدد درسفارش‌گذاری باعث سفارش‌گذاری در حجم كمتر و با پراكندگی كمتر می‌شود و همچنین ذخیره احتیاطی این اقلام (و در نتیجه هزینه درگیر در موجودی) ممكن است افزایش یا كاهش یابد.
- اقدامات متقابل برای بازی كمبود: برنامه سهمیه بندی متناسب11 توسط تخصیص واحدها بر مبنای فروش گذشته صورت می‌گیرد. قابلیت سفارش‌گذاری نامحدود می‌تواند با كاهش در انعطاف پذیری اندازه سفارش و اجرای رزرو ظرفیت انجام پذیرد. مثلا یك نفر ممكن است یك مقدار ثابت را برای یك سال معین رزرو كند و مقدار هر سفارش را كمی زودتر از آنكه مورد نیاز باشد تعیین كند، به شرطی كه جمع مقادیرسفارش‌گذاری شده طی این سال برابر با مقدار رزرو شده باشد.
- اقدامات متقابل برای نوسانات قیمت‌ها: قیمت‌گذاری بالا و پایین می‌تواند با قیمت‌های پایین هر روزه12 جایگزین شود (قیمت‌های ثابتی برای كل سال بدون هرگونه تخفیف یا افزایش قیمت بر اثر عوامل و شرایط بازار یا خرید). قراردادهای خرید ویژه می‌توانند به منظور تعیین سفارش‌گذاری در بازه‌های زمانی منظم، به منظور خرید و حمل بهتر انجام گیرد.
- اقدامات متقابل برای بی‌دقتی‌ها در پیش‌بینی تقاضا: مشكل عدم شفافیت در تقاضا را می‌توان با فراهم آوردن امكان دسترسی به داده‌های نقطه فروش13 (POS) حل كرد. كنترل انحصاری تدارك یا موجودی مدیریت شده فروشنده14 (VMI) می‌تواند بر پیش‌بینی مبالغه‌آمیز تقاضا غلبه كند. همچنین زمان‌های تامین15 طولانی در مواقع وجود منافع اقتصادی، باید كاهش یابند.

 

نویسندگان : احسان مقیمی حاجی، علی چراغعلی

 

منابع:

- نشریه صنعت خودرو

1- Chopra, S. & Meindl, P. (2007). Supply Chain Management. New Jersey: Prentice Hall.

2- http://www.quickmba.com

پی‌نوشت:

1- Capacity utilization

2- Trade-off

3- Make-to-order

4- Make-to-stock

5- Bullwhip effect

6- Backlogs

7- Order batching

8- Shortage gaming

9- Electronic Data Interchange

10- Computer aided ordering

11- Proportional rationing schemes

12- Every day low prices

13- Point of sale

14- Vendor Managed Inventory

15- Lead times

 

 

پیغام بگذارید                                                                                                            لینک ثابت