تبلیغات
.::پایگاه جامع مهندسی صنایع ایران|سایت مرجع مهندسی صنایع و مدیریت صنعتی كشور::. - بررسی فرهنگ رقابت سازمانی در ایران
تبلیغات

منوی اصلی

فهرست موضوعی
 تعریف مهندسی صنایع (3)
 تاریخچه مهندسی صنایع (14)
 اصول مهندسی‌ صنایع (5)
 گرایشهای مهندسی صنایع (6)
 کلیدواژه مهندسی صنایع (12)
 نرم‌افزار مهندسی صنایع (7)
 ارگونومی (1)
 الگوبرداری تطبیقی (6)
 برنامه‌ریزی منابع سازمانی (4)
 پژوهش در عملیات (4)
 تفکر ناب (2)
 تولید ناب (5)
 تئوری بهینه‌سازی (1)
 حسابداری مدیریت (3)
 شش سیگما (5)
 طرح‌ریزی‌واحدهای‌صنعتی (1)
 صنایع خودروسازی (22)
 کارشناسی ارشد (8)
 مبانی سازمان و مدیریت (11)
 مدیریت استراتژیک (2)
 مدیریت پروژه (26)
 مدیریت تکنولوژی (3)
 مدیریت تعارض (1)
 مدیریت تغییر (1)
 مدیریت دانش (11)
 مدیریت ریسک (3)
 مدیریت زنجیره تامین (10)
 مدیریت کیفیت (23)
 مدیریت منابع انسانی (9)
 مهندسی ارزش (4)
 مهندسی مجدد (10)
 مهندسی معکوس (3)
 نگهداری و تعمیرات (8)
 هیوریستیک‌ها (3)
 عمومی (5)
 TRIZ (4)
 RFID (2)

نظرسنجی

کاربر محترم ، پایگاه جامع مهندسی صنایع ایران به چه میزان توانسته است در ارتقای سطح و افزایش دانش شما در زمینه مهندسی صنایع و مفاهیم مرتبط آن موثر عمل نماید ؟




 

رقابت، لازمه پویایی و حیات است و زمانی‌كه رقابت از بین برود ایستایی و ركود آغاز می‌شود. این نظریه محققان علوم اجتماعی بیانگر اهمیت رقابت در عرصه‌های مختلف زندگی بشری است. اهمیت وجود رقابت در عرصه‌های اقتصادی نیز بر كسی پوشیده نیست، با وجود رقابت دستاوردهای عظیم اقتصادی از جمله توسعه اقتصادی، افزایش كارایی در اقتصاد، كاهش هزینه‌های تولید، صنعتی‌شدن، افزایش كیفیت منافع مشتری و درنهایت قرارگرفتن هر چیز بر سر جای خود، اتفاق می‌افتد. بنابراین، ایجاد فرهنگ رقابت سالم در محیط كار و تولید از جایگاه مهمی برخوردار است زیرا دستاوردهای یاد شده بدون وجود رقابت سالم، حاصل نمی‌شوند. در این مقاله، فرهنگ ایجاد رقابت سالم در محیط كسب‌وكار و تولید و بسترسازی زمینه‌های ایجاد آن با توجه به واقعیات اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی ایران موردبررسی قرار گرفته‌است.

سؤالی كه باید به آن پاسخ داده شود این است كه چرا بسترهایی برای ایجاد فرهنگ رقابت سالم در محیط كسب‌وكار لازم است و الزامات این رقابت چگونه باید مهیا شوند؟

پاسخگویی به این سؤال، ابتدا تحقیقاتی را كه در زمینه ایجاد فرهنگ رقابت سالم در محیط كسب‌وكار صورت گرفته‌اند، بررسی كرده و با توجه به شرایط خاص اقتصاد ایران راه‌حل‌هایی متناسب ارائه خواهد شد.

 

نویسنده : سید ابوالفضل جعفری نژاد

پیشینه تحقیق

«وانگ» (2004) در تحقیقی به‌نام «قوانین و فرهنگ رقابت در اقتصادهای در حال گذار» به بررسی اثرات تقویت فرهنگ رقابتی بر اقتصاد كشور چین پرداخته است. درنتیجه این تحقیق، عنوان شده است كه تقویت رقابت در بازار اقتصادهای در حال گذار از دولتی به خصوصی، باعث افزایش كیفیت و منطقی‌شدن قیمت‌ها می‌شود و فرایند رقابت در چنین بازارهایی، زمینه‌سازی تخصیص بهینه و كارای منابع و همچنین توسعه عقلایی و منطقی را در پی خواهد داشت. در این تحقیق، عنوان شده‌است كه برای ساختن فرهنگ رقابت سالم در اقتصادهای درحال گذار باید موارد زیر را رعایت كرد:

* معرفی واضح ومشخص مكانیزم رقابتی و تحریك و افزایش اصلاحات در صنایع غیررقابتی
* اصلاح عملكرد دولت در جهت كاهش دخالت در بازار و همچنین كاهش حوزه فعالیت‌های اجرایی دولت در اقتصاد

* برنامه‌ریزی در زمینه تبلیغات برای تقویت فرهنگ رقابت، آموزش سیاست‌های رقابتی و عملیاتی كردن برنامه‌ریزی‌ها

* اجرایی‌كردن قانون رقابت به‌طور مؤثر و كارا

* افزایش تحقیقات و مطالعات در زمینه سیاست‌های رقابتی

* افزایش همكاری‌های بین‌المللی و مبادلات سیاست رقابتی

«نیلو» (2003) طی مطالعه‌ای، به بررسی فرهنگ رقابت در حوزه بازارهای اقتصادی كشور نپال پرداخته‌است. در این تحقیق، عنوان شده‌است كه عملكرد در بازار به این‌دلیل كه به‌طور همزمان منافع تولیدكننده و مصرف‌كننده را دربر می‌گیرد، اهمیت دارد. به‌طور مشابه در زامبیا، گرچه كمیسیون رقابت بهتر شكل گرفته‌است اما عامه مردم هنوز در اجتماعات محلی، منافع اساسی را جست‌وجو می‌كنند.

اعمال ضدرقابتی هنوز شایع بوده و فرهنگ رقابتی بین ذی‌نفعان بازار، شكل نگرفته‌است.

پیش از هر نوع تلاش به‌منظور تهیه قانون رقابت، باید گروه تخصصی گسترده‌ای تعیین، در مبارزات انتخاباتی برای آگاه كردن عموم، خطوط اصلی و اهمیت و مزایای فرهنگ رقابت، روشن شود. در این‌صورت، حركت در راستای فرهنگ‌سازی رقابت در بین فعالان بازار، شتاب بیشتری خواهد گرفت.

دست‌اندركاران امر باید مكانیزمی را ایجاد كرده و توسعه دهند تا عملیات اطلاع‌رسانی را رهبری كرده و برنامه‌های آموزشی لازم را برای عموم در سطح گسترده و از طریق نمایندگان آژانس‌های دولتی، تجارت و بخش خصوصی، گروه‌های مصرف‌كننده، جامعه مدنی و رسانه‌ها، اجرا كند.

 

فرهنگ رقابت در ایران

مسلم این است كه اقتصاد ایران از نظر قدرت رقابتی، چه در عرصه داخلی و چه در عرصه بین‌الملل، جایگاهی متفاوت دارد . درجه باز بودن اقتصاد از جمله معیارهایی است كه وضعیت تعامل اقتصاد كشورها را با یكدیگر نشان می‌دهد. در این تعامل، كشورهایی كه از نظر رتبه‌بندی درجه باز بودن اقتصاد (كه آمارهای مربوط به آنها هر ساله توسط سازمان‌های بین‌المللی از جمله صندوق بین‌المللی پول ارائه می‌شود) در رده‌های بالاتر قرار گرفته و از نظر قدرت رقابتی نیز وضعیت مناسبی دارند.

در هرحال، وجود فرهنگ رقابت الزاماتی دارد كه آنها را می‌توان در جنبه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، تاریخی، سیاسی و حتی جنبه‌های جغرافیایی كشور جست‌وجو كرد. اقتصاد كشور، پویایی خود را از رقابت بین فعالان اقتصادی می‌گیرد و در واقع رقابت، مایه حیات اقتصاد است. عدم وجود رقابت باعث پدید آمدن اقتصادی ایستا می‌شود كه در بلندمدت، محكوم به فروپاشی است.

 

پیشینه فرهنگی و الزامات تقویت فرهنگ رقابت در كشور

در مباحث قبلی، درمورد اهمیت بهبود فرهنگ رقابت در محیط كسب‌وكار و تولید در كشور مطالبی بیان شد، در اینجا مواردی كه باعث تقویت فرهنگ رقابت در اقتصاد كشور می‌شوند، به تفصیل بررسی و از ارتباط بین جنبه‌های مختلف زندگی بشری وارتباط آنها با رقابت و تأثیرپذیری آنها، برای تشریح موقعیت بحث رقابت در اقتصاد استفاده خواهد شد. در هرحال این‌طور كه به‌نظر می‌رسد، ایجاد تعادل بین منافع تولیدكنندگان و مصرف‌كنندگان و به‌وجود آوردن بازاری بی‌نقص، براحتی امكان‌پذیر نیست.

كشورهای زیادی از جمله كشورهای درحال توسعه، از توان لازم برای ایجاد مكانیزم بازار كارا، برخوردار نیستند. در نبود چنین مكانیزمی، وضعیتی ضدرقابتی در اقتصاد این كشورها شیوع دارد. متأسفانه در چنین وضعیتی، معمولاً مصرف‌كنندگان غیرسازمان‌یافته قربانی می‌شوند. مثلا در نپال، آداب غیررقابتی از جمله فروش محدود، محدودیت رقابت در بازارها، وجود كارتل‌ها، سیستم سندیكایی، قیمت‌گذاری آمرانه و معاملات دسیسه‌آمیز، شایع است. علاوه‌بر این، تعدادی از انجمن‌های تجاری، خود را ملزم به ثابت نگهداشتن قیمت‌ها كرده‌اند كه در نوع خود عملی غیررقابتی تلقی می‌شود.

در چنین وضعیتی، رفاه مصرف‌كننده تنها خیالی واهی است. تولیدكنندگان باید بدانند تلاش‌های آگاهانه آنها در زمینه افزایش رفاه مصرف‌كنندگان، باعث افزایش سود در بلندمدت می‌شود. ساختار پایه‌ای رقابت مبتنی‌بر سیستم بازار كار است و همان‌گونه كه از مصرف‌كننده و تولیدكننده حمایت می‌كند باعث تخصیص كارا و بهینه منابع تولید و كارایی تشكیلات اقتصادی و تولید كالای با كیفیت با حداقل هزینه ممكن می‌شود.

سیاست‌های رقابتی باعث ایجاد محیطی مناسب برای كارفرمایان جدید اقتصادی در زمینه فعالیت‌های نوین شده و به افزایش اشتغال و رفاه مصرف‌كنندگان منجر می‌شود. قانون رقابت، محیطی مناسب برای اجرای مؤثر سیاست‌های رقابتی به‌وجود می‌آورد.

بدون ایجاد فرهنگ رقابتی صحیح بین صاحبان منافع در بازار، تدوین و تصویب قانونی ایده‌آل در زمینه رقابت، مثمرثمر نبوده و اثرگذاری چنین قانونی زیر سؤال خواهد رفت. گذشته ثابت می‌كند كه با تصویب هر قانونی بدون وجود احساس تعلق و مسئولیت در بین صاحبان منافع بازار كاری از پیش نمی‌رود.

در وضعیتی همچون وضعیت موجود در اقتصاد كشور ما كه تنها سعی می‌كنیم مدل‌های توسعه غربی را در كشور بیان كنیم، تشخیص و بازیابی مشكلات ملی، محل نگرانی جدی است. بنابراین، توسعه فرهنگی ما در این زمینه در حد خود نوعی ضرورت است. مثالی ساده و ملموس در این‌باره این است كه تعداد زیادی چراغ راهنما و خط‌كشی عابر پیاده در خیابان‌های ما وجود دارد، اما واقعا چنددرصد از مردم به‌صورت خودجوش، قوانین عبور و مرور را رعایت می‌كنند؟ افراد زیادی هستند كه تمایل به ریختن زباله در سطح خیابان دارند و به آن اهمیت نمی‌دهند درحالی كه سطل زباله فاصله زیادی با آنها ندارد.

اگر بخواهیم قانون رقابت اقتصادی به‌طرزی صحیح در كشور اعمال شود، باید از هم‌اكنون فرهنگ رقابت اقتصادی را بسازیم؛ البته چالش‌های زیادی در این زمینه وجود دارد.

فرهنگ رقابت اقتصادی عبارت است از: نگرانی و توجه به موضوع رقابت بین عموم به‌طور اعم و بین فعالان اقتصادی به‌طور اخص. هم‌اكنون در این زمینه نگرانی و توجه به‌میزانی قابل‌توجه پایین است. تولید‌كنندگان و مصرف‌كنندگان به اهمیت شكل‌گیری فرهنگ رقابت، توجه كافی ندارند. مردم به‌طور گسترده از اینكه علت اصلی رنجیدن آنها از عوامل ضدرقابتی، كمبود فرهنگ رقابت در بین آنان است، بی‌اطلاع هستند. مثلاً مصرف‌كنندگان تشخیص می‌دهند كه عامل ضدرقابتی خاصی باعث آسیب‌دیدن و زیان آنها می‌شود، اما بین آنها فرهنگ یك صدایی و متحد شدن در برابر عامل ضدرقابتی، بسیار ضعیف است. دانستن نواقص موجود و تلاش و حركت در جهت اصلاح آنها، دو چیز متفاوت هستند. فعالیت‌های مربوط به افزایش آگاهی در این زمینه، باید در سطوح مختلف موردتوجه قرار گیرد و مفاهیم رقابتی نیز می‌بایستی در رئوس مطالب مدارس گنجانده شوند.

كمبود توجه به فرهنگ رقابت در بروكراسی اداری، بویژه بین مسئولان اجرای امور رقابتی نیز یكی از مشكلات و گرفتاری‌هاست. در پاكستان، اهداف تصویب قانون رقابت به‌خاطر محدودسازی تمركزگرایی، پیشگیری از رشد بیش از حد اقتصاد فردی و قدرت انحصاری و جلوگیری از اعمال محدودكننده تجارت بود. دلایل اصلی این شكست، عدم توانایی دست‌اندركاران در القای اهمیت آن به عموم و همچنین عدم توانایی آنها در زمینه حركت به‌سمت مشاركت با سازمان‌هایی بود كه در جهت منافع عموم حركت می‌كردند. هرچه اهمیت جایگاه فرهنگ رقابت روشن‌تر شود، جایگاه آن نسبت به قبل متفاوت‌تر خواهد شد.

 

وضعیت اقتصاد ایران از نظر رقابتی

همان‌گونه كه در مباحث پیشین مطرح شد، ایجاد و گسترش فرهنگ رقابت در محیط كار و تولید نیازمند پیش‌نیازهایی است كه باتوجه به واقعیت‌های فرهنگی وضعیت كشورهای مختلف در این زمینه، متفاوت است. با توجه به شواهد موجود، رقابت در حیطه‌های مختلف با شدت و ضعف در تمامی فرهنگ‌ها وجود دارد. بنابراین، صرف‌نظر از اینكه فرهنگ رقابت، پدیده‌ای ذاتی یا اكتسابی است و در تمامی فرهنگ‌ها حضور دارد، اما ممكن است در یك فرهنگ، مثلا در حیطه فكری و فلسفی رقابت فكری وجود داشته باشد و در فرهنگی دیگر در حیطه اقتصادی، نمود و اهمیتی بیشتر داشته باشد. البته رقابت در شكل انحرافی آن، در امور روزمره زندگی، گاهی به‌صورت پدیده حسادت و چشم و هم‌چشمی نیز بروز می‌كند و صد البته منظور ما از این دو موضوع مستثناء است. به هر میزان كه درجه باز بودن اقتصاد بالاتر و محدودیت‌هایی كه دولت در مسیر تجارت خارجی ایجاد می‌كند كمتر باشد، به همان میزان محیط كار و تولید در كشور با چالش بیشتری از نظر رقابتی مواجه می‌شود. زمانی كه تولیدكننده با رقابت بیشتری مواجه باشد، خواسته یا ناخواسته به‌منظور حفظ موجودیت خود در بازار، مجبور به برنامه‌ریزی در زمینه بهبود موقعیت خویش از نظر كاهش هزینه‌ها و افزایش كیفیت تولیدات و پیشگیری از بازنده بودن در مواجهه با ورود محصولات رقیب است. باتوجه به نمودار ارائه شده ملاحظه می‌شود كه درجه باز بودن اقتصاد رابطه‌ای نزدیك با رشد اقتصادی در ا یران طی سال‌های مختلف داشته است، یعنی در دوره‌هایی كه اقتصاد بازتر بوده و صادارت و واردات بیشتری صورت گرفته و به‌دنبال آن اقتصاد كشور در معرض رقابت بیشتری قرار داشته‌است، رونق بیشتر و دورنمای بهتری از رشد و پیشرفت اقتصادی در كشور وجود داشته است. برعكس در دوران‌هایی كه سیاست‌های تجاری همانند جانشین‌سازی واردات و درهای بسته اقتصادی از طرف دولت اعمال شده‌است، رشد اقتصادی نیز كاهش و ركود در اقتصاد كشور افزایش بیشتری یافته‌است.

اقتصاد ایران گرچه صنعتی نیست تا بتوانیم تأثیر رقابت بر وضعیت آن را در جهت مثبت یا منفی بررسی كنیم، اما تولید در ایران همواره از گذشته تا اكنون، یا به‌صورت سنتی بوده و یا با صنایع كاملا وارداتی در هم آمیخته است و عمدتاً هیچ‌گونه ابتكاری در زمینه‌های مختلف، از زمان ورود آنها به كشور تاكنون صورت نگرفته است. بنابراین، همین وضعیت نشان می‌دهد كه اقتصاد ایران هیچ‌وقت در معرض رقابتی جدی نبوده و به‌دلیل دولتی‌بودن اقتصاد از یك طرف و راحتی وصول درامد از طریق فروش نفت‌خام از طرف‌دیگر، حركت اقتصاد كشور به‌سمت تك‌محصولی شدن بوده‌است، مثلا اگر بخواهیم در یك زمینه ایران را با كره جنوبی كه حدود 40 تا 50 سال پیش به‌صورت همزمان صاحب صنایع خودروسازی شدند مقایسه كنیم، ملاحظه می‌كنیم كره جنوبی به‌دلیل برنامه‌ریزی درجهت رقابتی كردن صنعت خودروسازی خود، امروزه صادركننده خودرو به بسیاری از كشورها ازجمله اتحادیه اروپاست، اما صنعت خودروسازی ایران به‌دلیل حمایت‌های بدون برنامه و غیرهدفمند دولت از گذشته تاكنون، با مشكلاتی در این زمینه روبه‌رو است.

 

نتیجه‌گیری

در دنیای امروز كه گفتمان رایج، زندگی در دهكده جهانی است، اگر بخواهیم اقتصادی فعال و پویا داشته باشیم، باید رقابت و برنامه‌ریزی برای آن را به فعالان اقتصادی كشور آموزش دهیم. براساس تئوری‌های اقتصادی، رشد پایدار و خود افزا، تنها در سایه افزایش قدرت رقابتی اقتصاد امكان‌پذیر است.

امروزه با توجه به افزایش ارتباطات و بویژه بحث تجارت الكترونیك، دیگر نمی‌توان خلأ یا فضایی گلخانه‌ای را برای هیچ اقتصادی تضمین كرد. بنابراین، ورود به میدان مبارزه تنازع بقا، تنها راه بقا در زمینه اقتصاد است.

جایگاه رقابت سالم و آزاد در عرصه اقتصاد كشور تنها درصورت برخورد قوی و ضعیف در عرصه اقتصادی نهادینه خواهد شد و در نهایت برنده این نبرد، اقتصاد كشور خواهد بود. پیامد رونق اقتصادی افزایش رفاه عمومی و ارتقای جایگاه اقتصاد ایران درعرصه جهانی است. در مجموع، فرهنگ رقابت اقتصادی عبارتست از: نگرانی و توجه به موضوع رقابت در بین عموم به‌طور اعم و در بین فعالان اقتصادی به‌طور اخص. براساس ضرب‌المثل «خشت اول چون نهد معمار كج، تا ثریا می‌رود دیوار كج» ایجاد زمینه فرهنگ‌سازی به افراد در سطوح و سنین پایین‌تر، اهمیت بیشتری دارد و باید در رئوس مطالب درسی مدارس به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود كه افراد همانند آموزش در سایر زمینه‌ها مثل ادبیات و فرهنگ، رقابت در عرصه كار و تولید را فرا گیرند و به آن باور داشته باشند.

روشن است كه عدم مداخله دولت در امور اقتصادی بویژه در زمینه‌هایی كه بخش خصوصی به خوبی از عهده آنها برمی‌آید لازمه رقابت و وجود آزادی اقتصادی است. براساس تئوری‌های معاصر در اقتصاد، دولت فقط باید به زیربناها و صنایعی كه بازدهی فزاینده نسبت به مقیاس دارند توجه كند و فعالیت اقتصادی داشته باشد و بقیه امور را به بخش خصوصی واگذار كند. در یك اقتصاد آزاد كه فعالان اقتصادی آزادانه با استفاده از امكانات خود به‌صورت هدفمند به‌دنبال حداكثر كردن منافع شخصی حركت می‌كنند، این وضعیت به‌خودی خود رفاه اجتماعی را به‌صورت مواردی از جمله استفاده بهینه و كارا از منافع تولید، مشتری‌مداری، حداقل‌كردن هزینه‌ها و درنتیجه كاهش قیمت‌ها به‌دنبال خواهد داشت.

 

- نشریه صنعت خودرو ، شماره 137


منابع:

1. وكیل‌زاده رهنما زرندی، ایمان «حضور ایران در سازمان تجارت جهانی (WTO) و رقابت‌پذیری صنعت‌خودروی كشور» تهران: روشنی، 1387.

2. بانك مركزی جمهوری اسلامی ایران، آمارهای سری زمانی سال‌های مختلف.

3. رحیمی بروجردی، علیرضا. «روابط تجاری بین‌المللی معاصر تئوری‌ها و سیاست‌ها»، تهران. دانشگاه آزاد اسلامی، 1374

4. رئیس دانا، فریبرز. «فرهنگ و هنر در راستای توسعه همگانی»، http://www.raisdana.ir ، 1385

5. Benjamin E. Hermalin, "Economics & Corporate Culture", University of California, Berkeley, February. 2004

تاریخ: چهارشنبه 25 فروردین 1389 | ارسال پیام

 پیرامون سایت

پایگاه جامع مهندسی صنایع ایران در سال 1384 با هدف دستیابی آسان و رایگان پژوهشگران عرصه مهندسی صنایع و مدیریت صنعتی ایران به متون و مقالات تخصصی شکل گرفت ؛ این تلاش مرهون تخصص و کارآمدی محققین این حوزه است که ذکر نام آنها در کنار آثارشان تنها راه سپاسگزاری ما در این ساختار مجازی است

مصطفی هاشم زاده


آمار سایت
کل بازدیدها:
بازدید امروز:
بازدید دیروز:
بازدید این ماه:
بازدید ماه قبل:
آخرین بازدید:
تعداد کل پست ها:
آخرین بروز رسانی:

آرشیو مطالب
  اسفند 1392 (1)
  تیر 1390 (4)
  خرداد 1390 (1)
  فروردین 1390 (3)
  آبان 1389 (1)
  مهر 1389 (7)
  فروردین 1389 (1)
  اسفند 1388 (2)
  بهمن 1388 (11)
  دی 1388 (2)
  آذر 1388 (1)
  آبان 1388 (1)
  مرداد 1388 (3)
  تیر 1388 (4)
  اردیبهشت 1388 (2)
  اسفند 1387 (1)
  بهمن 1387 (2)
  دی 1387 (1)
  آذر 1387 (3)
  آبان 1387 (4)
  مهر 1387 (1)
  شهریور 1387 (6)
  مرداد 1387 (4)
  تیر 1387 (5)
  خرداد 1387 (1)
  اردیبهشت 1387 (1)
  فروردین 1387 (1)
  اسفند 1386 (1)
  بهمن 1386 (3)
  دی 1386 (3)
 لیست آرشیوها

جستجو در سایت
 


wwwieir
Google