تولید صنعتی فن به‌كارگیری مهارتهای تكنیكی - اقتصادی و استفاده موثر و نظام‌یافته از نیروی انسانی سازمان ، ماشین‌آلات ، تجهیزات ، سرمایه ، ساختمان و مواد به منظور تولید كالا با كیفیت و كمیت مطلوب می‌باشد .

برنامه‌ریزی و تحلیل سیستمها فن به‌كارگیری روشهای علمی جهت حل مسائل تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی در واحدهای صنعتی - خدماتی ، شامل جمع‌آوری اطلاعات ، تجزیه‌وتحلیل داده‌ها ، مدل‌بندی و حل مساله می‌باشد .

با دقت و توجه موشكافانه در تعاریف فوق می‌توان رسالت ،‌ اهداف و ویژگیهای مهندسی صنایع را بیان نمود :

نخستین نكته‌‌ای كه كه باید بدان توجه كرد ، پویایی پنهانیست كه در ذات تعاریف فوق نهفته است ؛ این جملات بیانگر حركتی مداوم و همیشگی هستند ، حركتی در جهت آنچه كه بهتر است یعنی بهبود مستمر ، حركتی كه هیچگاه متوقف نمی‌شود .  شما برنامه‌ریزی می‌كنید ، تصمیم می‌گیرید ، به اجرا درمی‌آورید ، تجزیه‌وتحلیل می‌نمایید و آنگاه از نتایج حاصل جهت برنامه‌ریزیهای آتی بهره می‌برید ؛‌ این چرخه‌ایست كه هیچگاه از حركت باز نخواهد ایستاد و هماره رو به سوی بهبود دارد ، چرا كه ایستایی یعنی مرگ و مجموعه‌های پویایی چون واحدهای صنعتی - خدماتی هیچگاه به مرگ تمایل ندارند .

نكته دوم آنكه هیچ‌یك از تعاریف فوق به‌تنهایی قادر به بیان آنچه مهندسی صنایع ادعا می‌كند نیستند ، بلكه این‌دو مكمل یكدیگرند . گفته‌ایم كه ویژگی بارز مهندسی صنایع در تفكر بهبود مستمر وضعیت موجود بوده و هرگز از وضعیت موجود راضی نیست و تلاش می‌نماید تا به سوی وضعیتی مطلوبتر حركت نماید . در وهله اول ، تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی لازم است كه حركتیست به سوی هدف ، اما در گام بعدی به‌كارگیری و اجرای برنامه یا تصمیم و سپس تجزیه‌وتحلیل نتایج ، تضمین‌كننده صحت آن می‌باشند . گرایش تولید صنعتی به نگرش نظام‌مند ، منظم و علمی گرایش برنامه‌ریزی و تحلیل سیستمها نیازمند است و در نقطه مقابل ، برنامه‌ریزی و تحلیل نیز به نگرش اجرایی ، كاربردی و تجربی تولید صنعتی نیاز دارد .

نكته سوم ، دیدگاه انجام‌دهی و هماهنگ‌سازی است ، چراكه مهندسی صنایع گاه باید عوامل متضادی چون نیروی انسانی ، ماشین‌آلات ، زمان ، تجهیزات ، سرمایه ، ساختمان و مواد را در قالب یك مجموعه صنعتی - خدماتی آنچنان هماهنگ سازد تا مطلوبیت لازم در كیفیت و كمیت تولید را بدست آورد . این مساله ، ویژگی دیگری را یادآور می‌شود كه همانا تفكر كل‌گرا ، جامع و نظام‌مند مهندسی صنایع می‌باشد . وی در هنگام برخورد با هر مجموعه ، پیش از آنكه به جزئیات بپردازد ، آنرا به ‌صورت كلی مشاهده می‌نماید و به تعبیری از بالا یا بیرون نگاه می‌كند ؛ او اجازه نمی‌دهد تا یك بخش كوچك از آن مجموعه چنان مجذوبش نماید كه از سایر قسمتها غافل گردد و ارتباط بخشهای دیگر را با آن جزء نبیند . وی می‌داند كه همكاری تمام آن مجموعه است كه كارایی كل را بدست می‌دهد و انتظاری كه از مجموعه می‌رود با هماهنگی تمام اجزا برآورده می‌گردد . 

گفته شد كه مهندسی صنایع با مجموعه‌های پویایی چون واحدهای صنعتی - خدماتی روبروست . هر مجموعه پویا دارای یك‌سری داشته‌ها یا ورودی‌ها ، یك‌سری ستاده‌ها یا خروجی‌ها و همچنین فرایندیست كه این داشته‌ها را به ستاده‌ها تبدیل نماید . ویژگی  مهندسی صنایع ،‌ مشاهده هم‌زمان این سه عامل است و این مساله خود موجب درك ارتباط بین مجموعه‌ها و عوامل مختلف و اقدام در جهت هماهنگ‌سازی و انجام آنها می‌شود . یك مهندس صنایع چنانچه بتواند ورودی‌ها و خروجی‌ها را اعم از فیزیكی و غیرفیزیكی در ذهن خود تصویر نماید و همچنین پردازشها و فرایندهای تبدیل این ورودی‌ها به خروجی‌ها را مرور كند ، آنگاه به یقین خواهد توانست سازمان را به‌ بهترین نحو اداره نماید .

نكته چهارم ، اصل بیشینه‌سازی كلی است كه به‌طور ذاتی در این تعاریف به چشم می‌خورد ؛ اگر شما یك مجموعه را بصورت جامع و نظام‌مند مشاهده كردید ،‌ درست نیست كه تنها سعی نمایید یك جزء آن را در مطلوب‌ترین وضعیت و سطح ممكن نگه دارید و از سایر اجزا غافل بمانید ؛ مهندسی صنایع می‌گوید كل این مجموعه ، یعنی تمامی اجزای آن در ارتباط با هم و به صورت هماهنگ باید در یك سطح مطلوب قرار گیرند تا مطلوبیت كل مجموعه در بالاترین سطح قرار گیرد .

نكته پنجم واژه موثر در تعریف ذكر شده ، است ؛ اصولا در مهندسی صنایع مفهوم بهره‌وری كاربرد فراوانی دارد ؛ بهره‌وری خود انواع مختلف دارد و عموما به صورت نسبت خروجی‌ها (ستاده‌ها) به ورودی‌ها (داده‌ها) تعریف می‌گردد . دو ركن اساسی در افزایش بهره‌وری هر مجموعه ، كارایی و اثربخشی می‌باشند . كارایی نشان‌دهنده میزان كل فعالیت می‌باشد حال با هر مقصودی كه می‌خواهد انجام شده باشد ، اما اثربخشی مبین آن قسمت از فعالیت است كه در راستای رسیدن به هدف مجموعه انجام شده است ؛ به‌كارگیری واژه موثر نیز به همین معنا می‌باشد .

نكته ششم آن است مهندسی صنایع از روشهای علمی جهت انجام كارهایش استفاده می‌نماید . روشهای علمی روشهایی هستند كه كه در موارد متعدد از بوته آزمایش و تجربه گذشته‌اند و به بیان بهتر استاندارد گردیده‌اند و این دل‌مشغولی مهندسی صنایع است كه سعی می‌كند در هر چرخه برنامه‌ریزی ، اجرا و تجزیه‌وتحلیل ، روشهای مستند و استانداردی را در امور مختلف طراحی كند  ، آنها را از حالت تجربه‌نشده خارج نماید و وارد ذات فرایند داخلی آن مجموعه نماید . دانش مهندسی صنایع سعی می‌نماید برای تمامی شرایط ، روشهای علمی خاصی را طراحی كند تا در موارد مشخص ، این روشها را به عنوان ابزاری در اختیار مدیر قرار دهد .

مطالب گفته شده ، به طور عمده ، مفاهیم زیربنایی و فلسفی مهندسی صنایع را تشكیل می‌دهند به طوریكه مهندسی صنایع بایستی همواره تلاش نماید دیدگاه‌ها و برداشتهای جدید و تازه‌ای از این مفاهیم كشف و تجربه نماید . مفاهیمی چون تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی ، مهارتهای تكنیكی - اقتصادی ، موثر و نظام‌مند ، نیروی انسانی ، زمان ،‌ ماشین‌آلات ، تجهیزات و سرمایه ، هزینه ، تولید ، كیفیت و كمیت و ارتباط این مفاهیم از دغدغه‌های اصلی مهندسی صنایع است .

نكات فوق از آن جهت بیان شده است تا تاكید گردد هیچ‌یك از گرایشهای برنامه‌ریزی و تحلیل سیستمها و تولید صنعتی به تنهایی تمام مهندسی صنایع نیستند و تنها با حضور در كنار یكدیگر می‌توان انتظار داشت مهندسی صنایع به اهداف خود نائل گردد .

در بیان دروس اساسی این دو گرایش باید گفت كه وجه اشتراك فراوانی در این میان به چشم می‌خورد ، دروسی نظیر : كنترل پروژه ، كنترل كیفیت ، طرح‌ریزی واحدهای صنعتی ، كنترل تولید و موجودیهای یك ،‌ اصول مدیریت و تئوری سازمان ، ارزیابی كاروزمان ، تحقیق در عملیات (2 & 1)  ، اقتصاد مهندسی ، آمار مهندسی ، نقشه‌كشی صنعتی (2 & 1) .

 در كنار این ، آن دسته از دروسی كه برای یكی از دو گرایش اجباری می‌باشند را دانشجویان گرایش دیگر می‌توانند به صورت اختیاری اخذ نمایند و بدین ترتیب سطح اشراف خود را بر حوزه‌های كاری مهندسی صنایع هرچه بیشتر افزایش بخشند .

دروس اجباری پراهمیت گرایش تولید صنعتی كه برای گرایش برنامه‌ریزی و تحلیل سیستمها اختیاری به شمار می‌آید عبارتند از : برنامه‌ریزی تولید ، مهندسی فاكتورهای انسانی ، طراحی ایجاد صنایع ، برنامه‌ریزی نگهداری و تعمیرات ، برنامه‌ریزی و كنترل تولید و موجودیهای دو .

دروس اجباری پراهمیت گرایش برنامه‌ریزی و تحلیل سیستمها كه برای گرایش تولید صنعتی اختیاری به شمار می‌‌آید عبارتند از : تحلیل سیستمها ، شبیه‌سازی ، طراحی سیستمهای اطلاعاتی ، برنامه‌ریزی حمل‌ونقل .

در گام آتی تكنولوژی صنعتی و ایمنی صنعتی را بیشتر خواهیم شناخت ...

پیغام بگذارید                                                                                                            لینک ثابت